تفکر خلاق بهعنوان یکی از کارکردهای عالی ذهن انسانی، نقش مهمی در رشد فردی، تعالی اجتماعی و تمدنسازی ایفا میکند. با وجود اشارات گسترده قرآن کریم و نهجالبلاغه به مفاهیمی چون تفکر، تعقل، بصیرت و نوآوری، سازوکار منسجم شکلگیری تفکر خلاق در این منابع کمتر بهصورت یکپارچه تبیین شده است. از اینرو، پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و بهصورت توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر تحلیل مفهومیِ متنمحور، به بررسی این مسئله پرداخته است. دادهها شامل آیات مرتبط قرآن کریم و گزیدهای از نهجالبلاغه است که بهصورت هدفمند انتخاب شدند. در فرایند تحلیل، مفاهیم استخراج و با بررسی روابط میان آنها، الگویی مفهومی از سازوکار شکلگیری تفکر خلاق بازسازی و در قالب یک مدل مفهومی صورتبندی شد. یافتهها نشان داد که سه حوزه مفهومیِ تعقل، تخیل و عواطف در تبیین این فرایند نقش محوری دارند؛ بهگونهای که تعقل با سنجش و داوری، تخیل با امکانپردازی و افقگشایی، و عواطف با انگیزش و پایداری پیوند مییابد. در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که تعامل این مؤلفهها چارچوبی منسجم برای فهم تفکر خلاق در منابع اسلامی فراهم میآورد و میتواند مبنایی نظری برای رویکردهای تربیتی باشد.
Abedin Nasab S. Reason, Imagination, and Emotions: The Triad in
the Formation of Creative Thinking in the Teachings of the Qur’an and Nahj al‑Balāghah. 3 2026; 25 (52) :131-148 URL: http://pdmag.ir/article-1-2443-fa.html
عابدین نسب شیما. تعقل، تخیل و عواطف؛ سهگانه شکلگیری تفکر خلاق در آموزههای قرآن کریم و نهجالبلاغه. پژوهش دینی. 1405; 25 (52) :131-148