pazhuhesh dini

other تحلیل نوین مؤلفه‌های معنایی صراط مستقیم در قرآن کریم A Novel Analysis of the Semantic Components of Ṣirāṭ al-Mustaqīm in the Holy Qur’an تخصصي Special پژوهشي Research در قرآن، علی رغم بسامد بالا و جایگاه محوری آن در گفتمان وحی، کمتر به مثابه نظام معنایی «صراط مستقیم» مفهوم تحلیل شده است.پژوهش حاضر با رویکردی نوین به تحلیل مؤلفه‌های معنایی صراط مستقیم و «دین» جامع و معادل مفهومی بررسی جایگاه آن به عنوان یکی از کلیدی‌ترین واژگان جانشین مفهوم دین در قرآن می‌پردازد.هدف اصلی این پژوهش، ارائه الگویی نظام‌مند از مؤلفه‌های معنایی این مفهوم و تبیین نسبت آن با نظام هدایتی قرآنی است. نوآوری‌های پژوهش شامل: ارائه نخستین نقشه جامع معناشناختی صراط مستقیم با استخراج ۱۰ مؤلفه کلیدی (قیمومیّت، اعتدال، یگانگی، عبودیت، قرب حضور رهرو، تمسک به خدا، کلیت گرایی، اتمام حجّت، وسعت وجودی و وحدت آفرینی)، توسعه چارچوب نظری جدیدی برای تحلیل واژگان قرآنی با در شبکه معنایی «صراط مستقیم» تلفیق روشهای تفسیر موضوعی، تحلیل سیاقی و معناشناسی ساختگرا، اثبات جایگاه ب تبدیل و تحلیل محتوای کیفی  «صراط مستقیم» در قرآن. این پژوهش با بررسی تمامی آیات قرآن کریم مرتبط با مفهوم  «دین» واژگان حوزه آیات آن‌ها را در سه سطح: آیات ناظر به چیستی صراط مستقیم، آیات مرتبط به عوامل هدایت به صراط مستقیم و آیات بیانگر مصادیق عینی صراط مستقیم تقسیم می‌کند. و از بررسی تطبیقی آراء مفسران برجسته و تحلیل شبکه معنایی بهره‌مند شده است.  این با دارا بودن مؤلفه‌های معنایی کامل و جامع، به عنوان گویاترین واژه جانشین «صراط مستقیم» پژوهش به روشنی نشان می‌دهد که دین در قرآن قابل طرح است. این مفهوم نه تنها تصویری همه جانبه از دین ارائه می‌دهد، بلکه قابلیت بالایی برای پاسخگویی به نیازهای انسان معاصر دارد. Despite its high frequency and central position in the discourse of revelation, ṣirāṭ al-mustaqīm (the Straight Path) has seldom been analyzed in the Qur’an as a coherent semantic system. Adopting an innovative approach, the present study examines the semantic components of ṣirāṭ al-mustaqīm and its conceptual equivalence to the comprehensive Qur’anic notion of dīn, exploring its status as one of the most significant Qur’anic terms functioning as a substitute for the broader concept of religion. The primary aim of this research is to present a systematic model of the semantic components of this concept and to clarify its relationship with the Qur’anic guidance system. The major contributions of the study include: presenting the first comprehensive semantic plan of ṣirāṭ al-mustaqīm based on ten key components (uprightness, moderation, unity, servitude to God, proximity to the Divine Presence of the seeker, reliance on God, universality, completion of proof, existential breadth, and unifying capacity); developing a new theoretical framework for analyzing Qur’anic vocabulary by integrating thematic exegesis, contextual analysis, and structuralist semantics within the semantic network of ṣirāṭ al-mustaqīm; and demonstrating the central position of ṣirāṭ al-mustaqīm in the Qur’an through qualitative content analysis. By examining all Qur’anic verses associated with the concept of dīn and the vocabulary within its semantic domain, the study categorizes the relevant verses into three levels: verses explaining the nature of ṣirāṭ al-mustaqīm; verses addressing the factors that lead to guidance toward it; and verses identifying its concrete manifestations. The analysis draws on comparative study of major exegetical opinions and semantic network analysis. The findings clearly show that, due to its comprehensive and integrated semantic components, ṣirāṭ al-mustaqīm represents the most expressive Qur’anic substitute for the concept of dīn. This concept not only offers a holistic portrayal of religion in the Qur’an but also demonstrates considerable potential for addressing the needs of contemporary humanity. کرامت, معجزه, عرفان, آیات قرآن, تذکره ‌الاولیاء. Dignity, Miracle, Mysticism, Qur’anic Verses, Tadhkirat al-Awliyā’. 331 359 http://pdmag.ir/browse.php?a_code=A-10-323-229&slc_lang=other&sid=1 Abdolhadi Faghi Zadeh عبدالهادی فقهی‌زاده Faghhizad@ut.ac.ir 10031947532846005904 10031947532846005904 Yes Kholoud Mohrazi Nejad Mousavi خلود محرزی‌نژاد موسوی Sa_m1351@yahoo.com 10031947532846005905 10031947532846005905 No Ali Reza Delafkar علیرضا دل‌افکار Delafkar@pnu.ac.ir 10031947532846005906 10031947532846005906 No