pazhuhesh dini

other سیره نبوی به مثابه معیار نقد تفسیری: رهیافتی نو به واکاوی آرای آلوسی در آیات اکمال و غار The Prophetic Sīrah as a Criterion for Exegetical Criticism: A New Approach to Examining al‑Ālūsī’s Views on the Verses of Completion and the Cave تخصصي Special پژوهشي Research تفسیر قرآن به‌عنوان منبع اصلی فهم دین اسلام همواره نیازمند معیارهای نظام‌مند برای تمایز بین تفسیر صحیح و ناصحیح بوده است. درحالی که رویکردهای متن‌محور و هرمنوتیکی در نقد تفسیری غالب بوده‌اند، نقش سیره نبوی به‌عنوان چارچوب ارزیابانه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، تفسیر آلوسی از آیات «اکمال دین» (المائده،۳) و «غار» (التوبه،۴۰) را در پرتو سیره قطعی نبوی مورد نقد قرار می‌دهد. یافته‌ها حاکی از خلأ کاربست سیره در تفسیر آلوسی است، با وجود آنکه سیره نبوی به‌عنوان معیاری دیرینه در تفسیر مطرح بوده است. تحلیل آیات مذکور نشانگر تعارض دیدگاه‌های آلوسی با سیره نبوی از دو بُعد است: 1) تعارض با سیره در مقام تفسیر و فهم آیات به‌ویژه آیه غار. 2) تعارض با سیره در مقام توجیه و نقد دیدگاه تفسیری شیعه از آیات اکمال و غار. تحلیل تطبیقی تفاسیر اهل سنت نشان می‌دهد طبری و ابن‌کثیر با اجتناب از طرح مختصات دیدگاه شیعه درباره آیات اکمال و غار، از ورود به چالش‌های تفسیری و در نتیجه تعارض اجتناب‌ناپذیر با سیره نبوی پرهیز کرده‌اند که این شیوه ممکن است حاکی از التفات آن‌ها به اصول سیره نبوی بوده باشد، در حالی‌که آلوسی با طرح و نقد دیدگاه شیعه، لاجرم خود را در معرض تأویل ناهمسو با سیره قرار داده است. این تحقیق بر نقش محوری سیره نبوی در رفع اختلافات تفسیری تأکید دارد و بازآفرینی آن را به‌عنوان معیاری پایه‌ای در حوزه فهم قرآن به‌ویژه در بسترهای تفسیریِ متأثر از گسست‌های مذهبی، پیشنهاد می‌کند. As the principal source for understanding Islam, Qur’anic exegesis has always required systematic criteria to distinguish between sound and unsound interpretations. While text‑centered and hermeneutical approaches have largely dominated exegetical criticism, the role of the Prophetic sīrah as an evaluative framework has received comparatively little attention. Employing a descriptive‑analytical method, this study critically examines al‑Ālūsī’s interpretation of the verses of the “Completion of Religion” (Q 5:3) and the “Cave” (Q 9:40) in light of the established Prophetic sīrah. The findings reveal a noticeable absence of the application of the Prophetic sīrah in al‑Ālūsī’s interpretive approach, despite the long‑standing recognition of sīrah as a criterion in Qur’anic interpretation. Analysis of these verses indicates that al‑Ālūsī’s views conflict with the Prophetic sīrah in two respects: first, in the process of interpreting and understanding the verses—particularly the verse of the Cave; and second, in his attempts to critique and justify objections to the Shi‘i interpretation of the verses of Completion and the Cave. A comparative analysis of Sunni exegetical works suggests that al‑Ṭabarī and Ibn Kathīr, by avoiding a detailed presentation of the Shi‘i perspective on these verses, refrained from engaging in interpretive disputes that might lead to unavoidable tensions with the Prophetic sīrah. This approach may reflect their attentiveness to the principles derived from the Prophetic sīrah. In contrast, al‑Ālūsī’s explicit presentation and critique of the Shi‘i viewpoint placed him in a position that compelled interpretive explanations inconsistent with that sīrah. The study emphasizes the central role of the Prophetic sīrah in resolving exegetical disagreements and proposes its renewed application as a foundational criterion in Qur’anic interpretation, particularly in contexts shaped by sectarian divisions. تفسیر قرآن, سیره نبوی, روح‌المعانی, آلوسی, آیه اکمال, آیه غار. Qur’anic Exegesis, Prophetic Sīrah, Rūḥ al‑Maʿānī, al‑Ālūsī, Verse of Completion, Verse of the Cave. 5 28 http://pdmag.ir/browse.php?a_code=A-10-323-232&slc_lang=other&sid=1 Fereshteh Taghizadeh Chimeh فرشته تقی‌زاده چیمه ff.tghz@gmail.com 10031947532846006216 10031947532846006216 No Mohammad Reza Shahroodi محمدرضا شاهرودی mhshahroodi@ut.ac.ir 10031947532846006217 10031947532846006217 Yes Maryam Haj Abdolbaghi مریم حاج عبدالباقی mhajabdolbaghi@gmail.com 10031947532846006218 10031947532846006218 No