other تعقل، تخیل و عواطف؛ سه‌گانه شکل‌گیری تفکر خلاق در آموزه‌های قرآن کریم و نهج‌البلاغه تخصصي Special پژوهشي Research <i><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr">تفکر خلاق به‌عنوان یکی از کارکردهای عالی ذهن انسانی، نقش مهمی در رشد فردی، تعالی اجتماعی و تمدن‌سازی ایفا می‌کند. با وجود اشارات گسترده قرآن کریم و نهج‌البلاغه به مفاهیمی چون تفکر، تعقل، بصیرت و نوآوری، سازوکار منسجم شکل‌گیری تفکر خلاق در این منابع کمتر به‌صورت یکپارچه تبیین شده است. از این‌رو، پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و به‌صورت توصیفی &ndash; تحلیلی و مبتنی بر تحلیل مفهومیِ متن‌محور، به بررسی این مسئله پرداخته است</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr">.</span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr"> داده‌ها شامل آیات مرتبط قرآن کریم و گزیده‌ای از نهج‌البلاغه است که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. در فرایند تحلیل، مفاهیم استخراج و با بررسی روابط میان آن‌ها، الگویی مفهومی از سازوکار شکل‌گیری تفکر خلاق بازسازی و در قالب یک مدل مفهومی صورت‌بندی شد</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr">.</span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr"> یافته‌ها نشان داد که سه حوزه مفهومیِ تعقل، تخیل و عواطف در تبیین این فرایند نقش محوری دارند؛ به‌گونه‌ای که تعقل با سنجش و داوری، تخیل با امکان‌پردازی و افق‌گشایی، و عواطف با انگیزش و پایداری پیوند می‌یابد</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr">.</span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr"> در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که تعامل این مؤلفه‌ها چارچوبی منسجم برای فهم تفکر خلاق در منابع اسلامی فراهم می‌آورد و می‌تواند مبنایی نظری برای رویکردهای تربیتی باشد</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:IRBadr">.</span></span></span></i> <i><span style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,&quot;serif&quot;">Creative thinking, as one of the higher functions of the human mind, plays a significant role in personal development, social advancement, and the formation of civilization. Despite the Qur&rsquo;an and Nahj al‑Balāghah containing extensive references to concepts such as reflection, reasoning, insight, and innovation, the coherent mechanism underlying the formation of creative thinking in these sources has rarely been articulated in an integrated manner. Accordingly, the present study adopts a qualitative, descriptive‑analytical approach grounded in text‑centered conceptual analysis to address this issue. The data consist of selected Qur&rsquo;anic verses and passages from Nahj al‑Balāghah, chosen purposefully for their relevance. Through conceptual extraction and examination of the relationships among key notions, a conceptual model of the mechanism underlying creative thinking was reconstructed and systematically formulated. The findings indicate that three principal conceptual domains&mdash;reason (taʿaqqul), imagination (takhayyul), and emotions (ʿawāṭif)&mdash;play a central role in explaining this process. Reason is associated with evaluation and judgment; imagination with possibility‑generation and horizon expansion; and emotions with motivation and perseverance. Overall, the interaction of these components provides a coherent framework for understanding creative thinking within Islamic sources and may serve as a theoretical foundation for educational approaches inspired by Islamic teachings.</span></span></span></i> تفکر خلاق, تعقل, تخیل, عواطف, قرآن کریم, نهج‌البلاغه. Creative Thinking, Reason (Taʿaqqul), Imagination (Takhayyul), Emotions, Qur’an, Nahj al‑Balāghah. 131 148 http://pdmag.ir/browse.php?a_code=A-10-323-237&slc_lang=other&sid=1 Shima Abedin Nasab شیما عابدین‌ نسب s_abedinnasb@sbu.ac.ir 10031947532846006228 10031947532846006228 Yes