pazhuhesh dini

other تحلیل انتقادی دیدگاه ابن تیمیه در خصوص ارتباط ولایت تکوینی معصومان با غلو A Critical Analysis of Ibn Taymiyyah’s View on the Relationship between the Ontological Authority (Wilāyat Takwīniyyah) of the Infallibles and Ghuluww تخصصي Special پژوهشي Research مسئله «ولایت تکوینی» و نسبت آن با «غلو» از جمله محورهای اصلی منازعات کلامی میان شیعه و برخی جریان‌های اهل سنت، به‌ویژه در قرائت‌های سلفی، به‌شمار می‌آید. در این میان، دیدگاه‌ها و نقدهای ابن‌تیمیه حرّانی به‌سبب تأثیرگذاری گسترده بر گفتمان‌های انتقادی معاصر علیه باورهای شیعی، جایگاهی محوری یافته است. وی در آثار خود، بسیاری از باورهای رایج درباره جایگاه ائمه (ع) و اولیای الهی را مصداق غلو و خروج از حدود توحید قلمداد کرده و نسبت دادن هرگونه اختیار تکوینی پایدار، تصرف در عالم یا شأنی فراتر از مقام بشری به غیر خداوند را با توحید خالص ناسازگار دانسته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، نخست به بازسازی مفهومی و بررسی مبانی و استدلال‌های ابن‌تیمیه در تعریف «غلو» و تبیین حدود «ولایت» و امکان یا امتناع ولایت تکوینی از منظر وی می‌پردازد. سپس، با اتکاء به مبانی قرآنی، روایی و آرای تفسیری و کلامی فریقین، این مواضع مورد ارزیابی انتقادی قرار می‌گیرد. هدف اصلی تحقیق آن است که روشن سازد آیا داوری‌ها و نقدهای ابن‌تیمیه بر پایه فهمی جامع و منصفانه از آموزه‌های امامیه در باب امامت و ولایت صورت پذیرفته است یا آنکه این نقدها متکی بر قرائتی تقلیل‌گرایانه، کلیشه‌ای و مبتنی بر پیش‌فرض‌های خاص او در باب توحید افعالی و نظام اسباب و مسببات است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اطلاق عنوان «غلو» بر باور شیعی به ولایت تکوینی، در بسیاری موارد مبتنی بر خلط میان «استقلال در تأثیر» و «تأثیر به اذن الهی» است و نقدهای ابن‌تیمیه از این حیث با مبانی کلام امامیه سازگار نیست. همچنین، تحلیل منابع اسلامی نشان می‌دهد که بخش مهمی از مؤلفه‌های نظری مرتبط با کرامات اولیاء و وساطت در افاضه فیض الهی، نه‌تنها به سنت شیعی منحصر نیست، بلکه ریشه‌هایی در میراث روایی و تفسیری اهل سنت نیز دارد. بر این اساس، مناقشات پیرامون ولایت تکوینی، نه به اثبات غلو در باورهای شیعی می‌انجامد و نه مستلزم نقض توحید، بلکه در صورت تبیین دقیق مفهومی، می‌تواند به فهم عمیق‌تر نسبت میان توحید، علیّت الهی و جایگاه اولیای الهی در سنت اسلامی بینجامد. The issue of ontological authority (wilāyat takwīniyyah) and its relation to ghuluww (exaggeration) constitutes one of the principal axes of theological dispute between Twelver Shi‘ism and certain Sunni currents, particularly in Salafi readings. Among these, the views and critiques of Ibn Taymiyyah al‑Ḥarrānī have acquired a central position due to their significant influence on contemporary critical discourses directed against Shi‘i beliefs. In his works, Ibn Taymiyyah characterizes many commonly held beliefs regarding the status of the Imams (peace be upon them) and the friends of God as instances of ghuluww and as transgressions of the bounds of pure monotheism. He maintains that attributing any enduring ontological agency, cosmic influence, or supra‑human status to anyone other than God is incompatible with uncompromising tawḥīd. Adopting an analytical‑critical approach, the present study first reconstructs Ibn Taymiyyah’s conceptual framework and examines his principles and arguments concerning the definition of ghuluww, the limits of wilāyah, and the possibility or impossibility of ontological authority from his perspective. It then evaluates these positions critically by drawing upon Qur’anic foundations, narrational evidence, and exegetical and theological views from both Sunni and Shi‘i traditions. The primary objective is to determine whether Ibn Taymiyyah’s judgments and critiques are grounded in a comprehensive and fair understanding of Imami teachings on imamate and wilāyah, or whether they rely on a reductionist and presupposition‑laden reading shaped by his specific conception of tawḥīd al‑afʿāl (divine unity in acts) and the system of causes and effects. The findings indicate that labeling the Shi‘i doctrine of ontological authority as ghuluww often stems from conflating “independent agency” with “agency by divine permission.” From this perspective, Ibn Taymiyyah’s critiques do not accord with the theological foundations of Imami thought. Furthermore, analysis of Islamic sources demonstrates that many theoretical components related to the miracles (karāmāt) of saints and their mediatory role in the bestowal of divine grace are not exclusive to Shi‘i tradition but also have roots in Sunni narrational and exegetical heritage. Accordingly, debates surrounding ontological authority neither establish the presence of ghuluww in Shi‘i belief nor entail a violation of monotheism. Rather, when conceptually clarified, they may contribute to a deeper understanding of the relationship between divine unity, divine causality, and the status of God’s chosen servants within the Islamic tradition. ابن تیمیه, امامت, شیعه امامیه, غلو, ولایت تکوینی, نسبت سنجی. Ibn Taymiyyah, Imamate, Twelver Shi‘ism, Ghuluww, Ontological Authority (Wilāyat Takwīniyyah), Comparative Analysis. 175 198 http://pdmag.ir/browse.php?a_code=A-10-323-239&slc_lang=other&sid=1 Sadegh Javadi سیدمحمدصادق جوادی ssh59727@gmail.com 10031947532846006232 10031947532846006232 Yes Mojtaba Moradi Maki مجتبی مرادی مکی moradimaki1393@gmail.com 10031947532846006233 10031947532846006233 No