pazhuhesh dini

other جایگاه عقل و آسیب‌شناسی آن با تأکید بر عوامل غفلت، عجب، طمع و مصاحب بد (بررسی موردی: نهج‌البلاغه و مثنوی) The Status of Intellect and its Pathologies: An Analysis of Negligence, Vanity, Covetousness, and Ill-Companionship (A Case Study of Nahj al-Balaghah and the Masnavi) تخصصي Special پژوهشي Research این پژوهش به روش توصیفی، تحلیلی به بررسی رابطه عقل با غفلت، عجب، طمع و مصاحب بد در آموزه‌های «نهج‌البلاغه» و «مثنوی» می‌پردازد. در هر دو کتاب عقل به عنوان موهبت الهی، حجت باطن، معیار تکلیف، فصل انسان از حیوان و نیروی تشخیص حق از باطل، نیاز به مراقبت اساسی از رهزنان درون و بیرون دارد. غفلت موجب خود محوری و عجب می‌شود. و عجب موجب توقف مشورت با صاحبان خرد، بازداشتن عقل از رشد و باعث خسوف عقل می‌شود.«طمع» با کور کردن چشم بصیرت با آرزوهای طولانی، در پرتو بی‌توجهی به قناعت، مانع عقل می‌شود و بالاخره «مصاحب بد» موجب تزیین باطل، تشویق به ناشایست و عادی‌سازی زشتی‌ها و مانع فعالیت عقل است. روی آوردن به ذکر خالق، سبب درمان غفلت می‌شود.تواضع و فروتنی، مانع  بیماری «عجب» می‌گردد. و قناعت درمان طمع است. و در نهایت، همنشینی با خوبان راه برون رفت از «مصاحب بد» است. در حقیقت میان «عقل» و این آفات چهارگانه رابطه مستقیم برقرار است. هرچه این آفات کمتر باشند، عقل قوی‌تر و کارآمدتر تر خواهد بود و بالعکس. Employing a descriptive-analytical methodology, this research examines the relationship between the intellect ('aql) and the pathologies of negligence (ghaflat), vanity ('ujb), covetousness (tama’), and ill-companionship (muṣāḥib-e bad) within the teachings of Nahj al-Balaghah and Rumi’s Masnavi. In both seminal works, the intellect is characterized as a divine gift, an internal proof (ḥujjah), the criterion for moral obligation, the distinguishing factor between humans and animals, and the faculty for discerning truth from falsehood. However, this faculty requires fundamental protection against both internal and external threats. The study finds that negligence leads to self-centeredness and vanity, where vanity subsequently obstructs consultation with the wise, halts intellectual growth, and ultimately leads to the “eclipse of the intellect.” Covetousness, driven by long-term worldly desires and a lack of contentment (qanā’at), blinds the eye of insight and serves as an impediment to rational function. Finally, ill-companionship facilitates the beautification of falsehood, encourages improper behavior, and normalizes vice, thereby paralyzing intellectual activity. The research concludes that specific spiritual remedies serve as corrective measures: remembrance of the Creator (dhikr) cures negligence; humility (tawāḍu’) acts as a safeguard against vanity; contentment (qanā’at) mitigates covetousness; and associating with the virtuous provides an exit from the influence of ill-companionship. Ultimately, a direct inverse relationship exists between the intellect and these four afflictions: the minimization of these vices results in a more potent and efficient intellect, while their presence leads to intellectual decay. آفات, نهج‌البلاغه, مثنوی معنوی, عجب, طمع, غفلت, مصاحب بد. Afflictions, Nahj al-Balaghah, Masnavi-ye Ma’navi, Vanity ('Ujb), Covetousness (Tama’), Negligence (Ghaflat), Ill-Companionship. 319 340 http://pdmag.ir/browse.php?a_code=A-10-323-245&slc_lang=other&sid=1 Mohammad Sadegh Pirouz محمدصادق پیروز mohammadsadegh.pirooz@iau.ir 10031947532846006250 10031947532846006250 No Abbas Hemami عباس همامی hemami@iau.ac.ir 10031947532846006251 10031947532846006251 Yes Azizollah Afshar Kermani عزیزالله افشار کرمانی Az.afshar@iau.ac.ir 10031947532846006252 10031947532846006252 No