تعیین مصداق ذبیح، از چالشبرانگیزترین موارد مورد بحث و بررسی عالمان فریقین بوده است. پس از قرآن و پیامبر(ص)، روایات اهلبیت(ع) در اینباره محل رجوع میباشد. در این میان تفاسیر روایی شیعه ذیل آیات مربوط، حامل بخش قابل توجهی از این روایات هستند. علیرغم قول مشهور در میان شیعه که اسماعیل را ذبیح مینامد، در میان روایات منقول از اهلبیت(ع) در تفاسیر روایی، قول به ذبیحبودن اسحاق نیز مشاهده میشود. این مقاله با بکارگیری روش کتابخانهای و تجزیه و تحلیل اسناد و دادهها به دنبال ارزیابی سند روایاتی است که اسحاق را ذبیح دانسته و به این نتیجه دست یافته است که خاستگاه غالب روایات منقول در اینباره، الکافی و تفسیر قمی و در نهایت منشأ نقل ایندو منبع نیز علی بنابراهیم است. اما تفاوت نقل کلینی از علی بنابراهیم با آنچه در تفسیر قمی از علی بنابراهیم آمده، نشان میدهد که منبع کلینی در نقل روایت علی بنابراهیم، غیر از تفسیر قمی بوده است. در عین حال، اینگونه روایات به دلایلی همچون تردید در اعتبار خاستگاه، عدم ذکر نام برخی راویان، عدم جرح و تعدیل آنها در منابع رجالی و حذف نام برخی راویان از زنجیره سند، به ترتیب به عنوان حدیث مجهول، مهمل و مرسل شناخته شده و به دلیل ضعف مورد اعتماد نیستند. افزون بر این، برخی دیگر نیز به سبب اغراض سیاسی و نفوذ جریان اهل کتاب صادر شدهاند.
Zarin Kolāh E. A Sanad Evaluation of Exegetical Narrations Attributed to the Ahl al‑Bayt (as) Regarding Isaac as the Sacrificial Son Case Study: Shi‘i Narrative Exegeses. 3 2026; 25 (52) :107-130 URL: http://pdmag.ir/article-1-2442-fa.html
زرین کلاه الهام. ارزیابی سندی روایات تفسیری منقول از اهل بیت (ع) در ذبیح بودن اسحاق «مطالعه موردی: تفاسیر روایی شیعه». پژوهش دینی. 1405; 25 (52) :107-130