|
تحلیل انتقادی دیدگاه ابن تیمیه در خصوص ارتباط ولایت تکوینی معصومان با غلو
|
سیدمحمدصادق جوادی1   ، مجتبی مرادی مکی |
|
|
|
چکیده: (8 مشاهده) |
| مسئله «ولایت تکوینی» و نسبت آن با «غلو» از جمله محورهای اصلی منازعات کلامی میان شیعه و برخی جریانهای اهل سنت، بهویژه در قرائتهای سلفی، بهشمار میآید. در این میان، دیدگاهها و نقدهای ابنتیمیه حرّانی بهسبب تأثیرگذاری گسترده بر گفتمانهای انتقادی معاصر علیه باورهای شیعی، جایگاهی محوری یافته است. وی در آثار خود، بسیاری از باورهای رایج درباره جایگاه ائمه (ع) و اولیای الهی را مصداق غلو و خروج از حدود توحید قلمداد کرده و نسبت دادن هرگونه اختیار تکوینی پایدار، تصرف در عالم یا شأنی فراتر از مقام بشری به غیر خداوند را با توحید خالص ناسازگار دانسته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، نخست به بازسازی مفهومی و بررسی مبانی و استدلالهای ابنتیمیه در تعریف «غلو» و تبیین حدود «ولایت» و امکان یا امتناع ولایت تکوینی از منظر وی میپردازد. سپس، با اتکاء به مبانی قرآنی، روایی و آرای تفسیری و کلامی فریقین، این مواضع مورد ارزیابی انتقادی قرار میگیرد. هدف اصلی تحقیق آن است که روشن سازد آیا داوریها و نقدهای ابنتیمیه بر پایه فهمی جامع و منصفانه از آموزههای امامیه در باب امامت و ولایت صورت پذیرفته است یا آنکه این نقدها متکی بر قرائتی تقلیلگرایانه، کلیشهای و مبتنی بر پیشفرضهای خاص او در باب توحید افعالی و نظام اسباب و مسببات است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که اطلاق عنوان «غلو» بر باور شیعی به ولایت تکوینی، در بسیاری موارد مبتنی بر خلط میان «استقلال در تأثیر» و «تأثیر به اذن الهی» است و نقدهای ابنتیمیه از این حیث با مبانی کلام امامیه سازگار نیست. همچنین، تحلیل منابع اسلامی نشان میدهد که بخش مهمی از مؤلفههای نظری مرتبط با کرامات اولیاء و وساطت در افاضه فیض الهی، نهتنها به سنت شیعی منحصر نیست، بلکه ریشههایی در میراث روایی و تفسیری اهل سنت نیز دارد. بر این اساس، مناقشات پیرامون ولایت تکوینی، نه به اثبات غلو در باورهای شیعی میانجامد و نه مستلزم نقض توحید، بلکه در صورت تبیین دقیق مفهومی، میتواند به فهم عمیقتر نسبت میان توحید، علیّت الهی و جایگاه اولیای الهی در سنت اسلامی بینجامد. |
|
| واژههای کلیدی: ابن تیمیه، امامت، شیعه امامیه، غلو، ولایت تکوینی، نسبت سنجی. |
|
|
متن کامل [PDF 422 kb]
(5 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1405/4/10 | پذیرش: 1405/4/10 | انتشار: 1405/4/10
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
