قرائن مقامی در تفسیر آیات قرآن از اهمیت بسیار بالایی برخوردارند، زیرا این قرائن به فهم دقیقتر و عمیقتر معانی آیات کمک میکنند. یکی از اهداف اصلی مفسران در تفسیر قرآن، رسیدن به معنای اصلی و مقصود واقعی آیات است، که بدون توجه به شرایط و زمینههای تاریخی و اجتماعی نزول آیات، بهسختی قابل دستیابی است. از این رو پرداختن به این موضوع ضرورت دارد. یکی از دلایل اصلی ضرورت توجه به قرائن مقامی، جلوگیری از تفسیر نادرست و دور شدن از معنای حقیقی آیات است. بسیاری از آیات به شرایط خاص تاریخی یا مخاطبان ویژهای اشاره دارند که درک آنها بدون مطالعه دقیق شأن نزول و محیط فرهنگی و اجتماعی زمان نزول ممکن نیست. این رویکرد نه تنها به جلوگیری از تفسیر به رأی کمک میکند، بلکه به مفسر اجازه میدهد تا معانی آیات را در بستر واقعی خود دریابد. علامه طباطبایی ، یکی از شاخصترین مفسرانی است که به قرائن مقامی توجه ویژه نشان داده است. او با بررسی شأن نزول، مخاطبان آیات، و شرایط اجتماعی زمان نزول، تلاش میکند معنای دقیق و هدف اصلی آیات را درک کند. بهعنوان نمونه، در تفسیر آیات مربوط به قصاص و احکام اقتصادی مانند ربا، با توجه به زمینههای اجتماعی و فرهنگی جامعه عرب پیش از اسلام، فلسفه تشریع احکام اشاره می کند. او همچنین به تدریجی بودن تشریع احکام اشاره دارد و نشان میدهد که برخی احکام بهتدریج برای پذیرش بهتر در جامعه اسلامی نازل شدهاند. علامه طباطبایی معتقد است؛ علاوه بر شناخت دقیق مخاطبان و شرایط اجتماعی، باید به سبک زبانی و بلاغی قرآن نیز توجه کرد. او با تحلیل دقیق واژگان و ترکیبهای زبانی، معانی آیات الاحکام را کاویده و به درک عمیق تری از آنها دست یافته است.
Feqhi Zadeh A, Del Afkar A, Akbari H. An Analysis of Allameh Tabataba’i’s Methodology in Interpreting Ayāt al-Aḥkām with Emphasis on the Role of Contextual Indicators (Qara’in-e Maqāmi). 3 2026; 25 (52) :247-270 URL: http://pdmag.ir/article-1-2448-fa.html
فقهیزاده عبدالهادی، دل افکار علیرضا، اکبری حسن. واکاوی روش علامه طباطبایی در تفسیر آیات الأحکام با تأکید بر نقش قرائن مقامی. پژوهش دینی. 1405; 25 (52) :247-270